Odporność swoista, bierna, czynna – czym się różnią?

Okres przejściowy i zima to doskonały czas, by zadbać mocniej o swoją odporność. Swoista, bierna, czynna, nieswoista – dowiedz się, czym różnią się jej rodzaje i wzmocnij się razem z nami! Poznaj 6 sposobów na lepszą odporność.

Spis treści:

1. Odporność swoista, bierna, czynna – czym się różnią? Odpowiedź w pigułce
2. Odporność swoista (nabyta) – czym jest i jak działa pamięć immunologiczna?
3. Odporność swoista i nieswoista – czym się różnią?
4. Reakcja swoista i nieswoista – przykłady
5. Rodzaje odporności swoistej: czym się różni odporność czynna od biernej?
6. Odporność swoista i nieswoista – jak można ją wzmocnić? 6 rad
7. Odporność swoista, bierna, czynna i nieswoista – podsumowanie

Odporność swoista, bierna, czynna – czym się różnią? Odpowiedź w pigułce

Odporność swoista (nabyta) to precyzyjna tarcza obronna organizmu, która rozwija się w ciągu życia i uczy się rozpoznawać oraz zapamiętywać konkretne patogeny. W przeciwieństwie do niej, odporność nieswoista (wrodzona) stanowi natychmiastową, ogólną barierę ochronną, z którą przychodzimy na świat.

Odporność swoista (nabyta) – czym jest i jak działa pamięć immunologiczna?

Na pewno jesienią i zimą chronisz swoje zdrowie bardziej niż zwykle. Podświadomie jesienią sięgasz po ciepły szalik, czapkę, imbir, czosnek i rozgrzewające zioła, suplementy diety czy wzmacniające herbaty funkcjonalne. Czy jednak wiesz, że odporność dzieli się na różne typy? Odporność swoista jest jednym z nich, najbardziej podstawowym. Co to jest i czym różni się ona od innych typów? Czym jest odporność czynna i bierna czy też odporność nieswoista? Jakie są ich przykłady i na czym polegają różnice?

Dół formularza

Odporność swoista (inaczej odporność nabyta) to wyspecjalizowany system obronny, który nie rodzi się razem z nami, lecz „uczy się” wroga przy każdym kontakcie z drobnoustrojami. Jej najważniejszą cechą jest pamięć immunologiczna. Co to oznacza w praktyce? Kiedy Twój organizm raz zwalczy daną infekcję, w ciele pozostają specjalne komórki pamięci.

Przy ponownym kontakcie z tym samym zarazkiem układ odpornościowy nie traci czasu na przygotowania – błyskawicznie rozpoznaje intruza, namnaża siły obronne i niszczy zagrożenie w zarodku, często zanim w ogóle poczujesz pierwsze objawy choroby.

Odporność swoista i nieswoista – czym się różnią?

Czym jest odporność swoista, już wiesz – to odporność nabyta: drogą naturalną (w tym dzięki mleku matki) lub sztucznie, np. dzięki szczepionce.

• Odporność nieswoista to nasza odporność wrodzona (dziedziczona). Działa niczym ogólny parasol ochronny lub tarcza. Jej największą zaletą jest błyskawiczna reakcja – nie potrzebuje wcześniejszego kontaktu z antygenem ani długiego procesu tworzenia przeciwciał. Stanowi ona „pierwszą linię obrony”, która zatrzymuje większość codziennych zagrożeń, inicjuje ewentualny stan zapalny oraz stymuluje do działania system swoisty. Jej wadą jest jednak brak pamięci immunologicznej – z każdym wrogiem walczy zawsze tak samo, nie ucząc się na błędach.
• Odporność swoista aktywuje się dopiero wtedy, gdy odporność wrodzona zostanie przełamana i patogeny wnikną w głąb tkanek. Działa wolniej (potrzebuje kilku dni na wyprodukowanie armii przeciwciał), ale uderza chirurgicznie, bezbłędnie celując w konkretny gatunek wirusa czy bakterii.

W jaki sposób się to dzieje? Jak działa reakcja swoista i nieswoista? Przykłady poniżej świetnie Ci to rozjaśnią.

Reakcja swoista i nieswoista – przykłady

Jak te mechanizmy wyglądają w rzeczywistości? Doskonale obrazują to codzienne sytuacje i fizjologia naszego ciała:

Przykłady odporności nieswoistej (wrodzonej)

To przede wszystkim bariery anatomiczne i fizjologiczne. Należą do nich: kwas solny w żołądku (niszczący bakterie z pożywienia), łzy i ślina zawierające przeciwbakteryjny lizozym, odruch kaszlu, a także pot i łój o kwaśnym odczynie pH na powierzchni naskórka. Przykładem reakcji nieswoistej jest też gorączka oraz stan zapalny. Z tego względu częste mycie skóry mocnymi detergentami z SLS może osłabić tę naturalną barierę. Więcej o tym przeczytasz w artykule Czy SLS w szamponach szkodzi? Zamieniamy szampon na naturalny i porównujemy! na naszym blogu.

Przykłady odporności swoistej (nabytej)

To przeciwciała krążące we krwi po przechorowaniu ospy wietrznej (dzięki którym nie chorujemy na nią drugi raz), odporność zyskana po szczepieniu ochronnym, a także aktywne białka odpornościowe przekazywane dziecku w mleku matki.

WHO zaleca, by karmić niemowlę wyłącznie naturalnym mlekiem przez co najmniej pół roku, a równolegle z innymi wprowadzanymi stopniowo pokarmami, nawet do 2. roku życia. Więcej o dziecięcej diecie i jej rozszerzaniu znajdziesz w artykule „Co na obiad dla dzieci: szybko, zdrowo, naturalnie? 8 pomysłów”.

Rodzaje odporności swoistej: czym się różni odporność czynna od biernej?

Odporność swoista nie jest jednolita – dzieli się na czynną (gdy organizm sam pracuje) oraz bierną (gdy dostaje gotowe narzędzia).

• Odporność czynna naturalna: organizm wytwarza ją sam w sposób spontaniczny. Dzieje się to w wyniku przejścia infekcji (zakażenia) lub pełnoobjawowej choroby, podczas której układ immunologiczny samodzielnie produkuje przeciwciała i komórki pamięci,
• odporność czynna sztuczna: organizm jest stymulowany w sposób kontrolowany. Klasycznym przykładem jest podanie szczepionki, która zawiera bezpieczne, osłabione lub martwe antygeny. Szczepionka imituje prawdziwą infekcję i zmusza ciało do samodzielnej produkcji przeciwciał bez wywoływania groźnej choroby,
• odporność bierna naturalna: organizm nie produkuje przeciwciał sam, lecz otrzymuje je z naturalnego źródła. Najlepszym przykładem jest odporność bierna przekazywana płodowi przez łożysko oraz noworodkowi wraz z mlekiem matki podczas karmienia piersią,
• odporność bierna sztuczna: organizm natychmiast otrzymuje gotowe, sztucznie podane przeciwciała. Dzieje się tak poprzez wstrzyknięcie surowicy odpornościowej (np. surowicy przeciw tężcowi lub jadowi żmii), gdy nie ma czasu, by ciało samo wyprodukowało obronę, a życie pacjenta jest zagrożone.

Odporność swoista i nieswoista – jak można ją wzmocnić? 6 rad

Jak wzmocnić odporność swoistą i nieswoistą, szczególnie jesienią i zimą? Oto kilka sposobów, jakie możesz wykorzystać. Większość z nich jest bardzo przyjemna!

1. Korzystaj z darów apiterapii i jedz miód

Najpopularniejszy miód – wielokwiatowy – dodaje energii, zwiększa odporność, obniża ciśnienie krwi, wspiera pracę układu krążenia, oddechowego i wzmacnia organizm, szczególnie w okresach wzmożonej aktywności. Innymi doskonałymi miodami na odporność swoistą i nieswoistą są lipowy i gryczany.

Jako suplement na odporność możesz też wykorzystać inne produkty stosowane w apiterapii, w tym krople z propolisem. Propolis przyspiesza regenerację organizmu, a dzięki wysokiej zawartości flawonoidów działa też antyoksydacyjnie i wzmacniająco. Krople możesz też stosować zewnętrznie, na podrażnioną skórę. Jeśli jesteś uczulona na produkty pszczele, wybierz inne suplementy i sposoby.

2. Morsuj i saunuj

Jeśli nie lubisz zimna, sauna jest dla Ciebie. Temperatura Twojego ciała po kilku minutach w saunie wzrasta do ok. 40 st. C, imitując gorączkę. Mechanizmy termoregulacji (pocenie i przyspieszone krążenie krwi) dbają jednocześnie o to, by nie doszło do przegrzania. Rozszerzają się też naczynia krwionośne, co powoduje obniżenie ciśnienia krwi. Organizm dotlenia się, otrzymuje więcej substancji odżywczych, a przemiana materii odbywa się zdecydowanie szybciej, dzięki czemu ciało sprawniej oczyszcza się ze szkodliwych dla niego produktów.

Decydując się na saunę, poznaj dokładnie reguły korzystania z niej i nigdy nie pomijaj etapu chłodzenia. Naprzemienne cykle gorąco-zimno wzmacniają organizm i uodparniają go na działanie niskich zimowych temperatur.

Nie przepadasz za wysokimi temperaturami? Być może więc bardziej spodoba Ci się morsowanie? Hartowanie krótkimi kąpielami w zimnej wodzie i w kontrolowanych warunkach mobilizuje organizm do zwiększenia odporności na długotrwałe zimno i wiatr w zimowe miesiące. Morsować możesz, jeśli tylko czujesz się zdrowa. Nie powinny jednak tego robić osoby z obniżoną odpornością, świeżo po przebytych chorobach i infekcjach z chorobami reumatologicznymi, nadciśnieniem tętniczym, chorobą niedokrwienną serca i skrajną niedowagą.

3. Suplementuj zioła i witaminy

W Twojej domowej apteczce i kuchni powinno znaleźć się miejsce na rośliny i zioła wzmacniające organizm, w tym te o dużej zawartości witaminy C – np. dziką różę czy też czarny bez, tymianek, lipę i pąki sosny.

Odporność nieswoistą zwiększa też witamina D – wspiera ona układ immunologiczny, a oprócz tego pomaga utrzymać zdrowe kości i układ ruchu. Witamina ta jest syntetyzowana przez słońce, dlatego w Polsce, w okresie jesienno-zimowym trudno o jej odpowiednią ilość w organizmie.

4. Stosuj w diecie wartościowe oleje

Kwasy omega-3 zawarte w tłuszczach, w tym tranie z dorsza i innych tłustych ryb morskich (makreli, śledzi, łososia czy sardynek) również poprawiają odporność, a ponadto obniżają „zły” cholesterol. Kwasy omega-3 wspierają odporność swoistą i działają przeciwzapalnie (pomagają zmniejszać aktywność czynników prozapalnych). Kwasy omega-3 znajdują się również w olejach roślinnych (w tym lnianym) i algach morskich.

Innym cenionym olejem na odporność jest olej z czarnuszki egipskiej. Olej ten wspomaga pracę układu immunologicznego, a ponadto wspiera budowę, regenerację i wzrost komórek. Jest też silnym antyoksydantem, który zwalcza wolne rodniki odpowiedzialne m.in. za powstawanie stanów zapalnych. Stosowany zewnętrznie, pomaga też przy problemach skórnych, np. łuszczycy, trądziku i AZS.

5. Wysypiaj się

Niedobór snu powoduje osłabienie odpowiedzi immunologicznej w organizmie – walka z infekcją trwa u osoby z zaburzeniami snu zdecydowanie dłużej niż u osoby, której sen jest zdrowy. Badania m.in. New York Academy of Sciences wykazują, że już kilkudniowe „niedosypianie” może wywoływać namnażanie się prozapalnego białka C-reaktywnego (CRP). Niedobór snu wywołuje też pogorszenie się funkcji immunologicznych organizmu.

Sprawdź również: Co powoduje Twoje problemy ze snem? 6 sposobów na bezsenność

6. Relaksuj się i medytuj

Krótkotrwały stres, o którym wiesz, że minie, może mobilizować Twój organizm, w tym układ nerwowy i odpornościowy do bardziej wytężonej pracy. Stres długotrwały jednak zmniejsza ilość komórek odpornościowych. Spada produkcja cytokin i interferonu, które chronią organizm przed infekcjami wirusowymi i nowotworami. Wesprzyj swój układ nerwowy ashwagandhą lub innymi suplementami na sen.

Odporność swoista, bierna, czynna i nieswoista – podsumowanie

Świadome dbanie o zdrowie to proces, w którym odporność swoista i nieswoista muszą ściśle ze sobą współpracować. Żaden z tych systemów nie zadziała prawidłowo bez odpowiedniego fundamentu: zbilansowanej diety, regeneracji, zdrowego snu oraz mądrej suplementacji. Dbaj o siebie nie tylko w sezonie grypowym i pamiętaj, że naturalne produkty to doskonałe wsparcie profilaktyczne.

Pamiętaj równocześnie, że rekomendowane produkty i inne sposoby na zwiększenie odporności nie są lekami. Jeśli zauważasz u siebie długotrwale obniżoną odporność, przeciągające się w czasie infekcje i inne niepokojące objawy, dalsze postępowanie i leczenie koniecznie omów z lekarzem.