Fotouczulające zioła, leki i składniki kosmetyków. Po tym nie wolno się opalać! [LISTA]

Fotouczulenie to nadwrażliwość na światło słoneczne, która objawia się w powstawaniu zmian skórnych pod wpływem promieni słonecznych. Zioła fotouczulające oraz inne substancje tego typu nasilają reakcję alergiczną. Na co trzeba szczególnie uważać?

Spis treści:

1. Jak bezpiecznie stosować substancje światłoczułe? Szybka odpowiedź
2. Fotouczulenie – co to takiego? Definicja i objawy
3. Substancje fotouczulające – co to znaczy?
4. Zioła fotouczulające – podział według stopnia ryzyka fototoksyczności
5. Czy rumianek jest fotouczulający i jak reagują inne codzienne napary?
6. Pochodne kwasu salicylowego i inne kosmetyki fotouczulające – unikaj po nich słońca
7. Czy istnieją witaminy fotouczulające?
8. Zioła fotouczulające – jak stosować?
9. Witaminy, leki, kosmetyki i zioła światłouczulające – podsumowanie

Jak bezpiecznie stosować substancje światłoczułe? Szybka odpowiedź

Zanim wyjdziesz na słońce lub zaplanujesz pielęgnację, wprowadź w życie poniższe ramy czasowe:

• 2-3 tygodnie przed zabiegiem (laser, peeling chemiczny): Całkowicie odstaw wszelkie zioła światłouczulające oraz suplementy z witaminą A,
• 14 dni przed urlopem: Zrezygnuj z picia naparów o wysokiej fototoksyczności (np. z dziurawca) i odstaw domowe kuracje silnymi kwasami do twarzy np. AHA/BHA,
• codziennie (przez cały rok): Jeśli stosujesz jakiekolwiek substancje aktywne, nakładaj krem z filtrem SPF 30 lub SPF 50 na 20 minut przed opuszczeniem domu.

Fotouczulenie – co to takiego? Definicja i objawy

Fotouczulenie to inaczej nieprawidłowa reakcja skóry na działanie promieni słonecznych. Inaczej jest ono zwane fotodermatozą, a w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób znajdziesz je pod kodem ICD-10: L56.8. Reakcja pojawia się również u osób całkowicie zdrowych, w tym szczególnie tych o bardzo jasnym fototypie skóry (1-2).

Reakcję alergiczną mogą nasilać preparaty antykoncepcyjne oraz zioła fotouczulające, leki, niektóre suplementy witaminowe, a nawet składniki kosmetyków. Opalaj się świadomie i bezpiecznie dla zdrowia.

Objawy fotouczulenia i sposoby na widoczne już zmiany skórne znajdziesz w artykule ”Uczulenie na słońce: jak wygląda i czym tak naprawdę jest? Jak uniknąć objawów?” na naszym blogu.

Przejrzyj z nami swoją domową apteczkę i sprawdź, jakie leki fotouczulające mogą zaszkodzić Twojej skórze podczas letniego urlopu. W ramach profilaktyki zainwestuj też w kosmetyki do opalania z wysoką ochroną SPF oraz łagodzące preparaty po opalaniu. Więcej o filtrach przeciwsłonecznych dowiesz się tutaj: “Filtry chemiczne a mineralne – czym się różnią? Czy chronią tak samo? Porównujemy!”. Kiedy możesz uznać daną substancję za fotouczulającą? Na jakie zioła fotouczulające czy substancje uważać?

Substancje fotouczulające – co to znaczy?

Substancje fotouczulające to związki chemiczne zdolne do pochłaniania energii słonecznej (promieni UV) i wywoływania reakcji alergicznych, związanych z układem odpornościowym. Działanie promieni słonecznych w połączeniu z daną substancją może wywołać po jakimś czasie (24-48 godzinach) zmianę skórną, np. pokrzywkę, bąble, rumień czy opuchliznę. 

Trzeba przy tym rozróżnić właściwości fotouczulające od fototoksycznych. Zioła fotouczulające i fototoksyczne to nie zawsze to samo. Leki fotouczulające i inne substancje tego typu same w sobie nie są szkodliwe, a jedynie połączone z promieniami UV, zwiększają wrażliwość skóry na słońce. Mogą one mieć pozytywny wpływ na Twój organizm, pod warunkiem, że nie będziesz łączyć ich z kąpielami słonecznymi. 

Substancje fototoksyczne z kolei wywołują ostrą reakcję skórną w miejscu aplikacji, od razu po nałożeniu ich na skórę i kontakcie ze słońcem. Dochodzi też do miejscowego niszczenia struktur komórkowych. Objawy te są podobne do fotouczulenia lub oparzenia słonecznego i ustępują po około tygodniu. Fototoksycznie działa np. olejek eteryczny z bergamotki. Jakie inne substancje oraz zioła fotouczulające i fototoksyczne oprócz niego mogą wywołać reakcję skórną?

Zioła fotouczulające – podział według stopnia ryzyka fototoksyczności

Jeśli występuje u Ciebie fotouczulenie, ale nie wiesz, jakie zioła czy substancje są za to odpowiedzialne, skorzystaj z naszej ściągi. Sprawdź z nią składy swoich suplementów czy też herbatek. Ze ściągawki możesz też skorzystać podczas zakupów w sklepie zielarskim. Jakie zioła fotouczulające wywołać mogą niepożądane reakcje skórne? Oto 13 najczęściej uczulających, wraz z nazwami łacińskimi – by łatwiej Ci było rozszyfrować INCI w razie potrzeby:

Rośliny o wysokim potencjale fototoksycznym

• Dziurawiec (Hypericum perforatum) – wykazuje najsilniejsze działanie; dodatkowo może osłabiać skuteczność środków antykoncepcyjnych,
• arcydzięgiel (Angelica archangelica),
• lubczyk (Levisticum officinale).

Rośliny o umiarkowanym działaniu fotouczulającym

• Nagietek (Calendula officinalis),
• arnika górska (Arnica montana),
• krwawnik pospolity (Achillea),
• wrotycz (Tanaceum vulgare),
• skrzyp (Equisetum arvense),
• nawłoć (Solidago),
• bratek (Viola tricolor),
• łopian (Arctium lappa),
• bodziszek cuchnący (Geranium robertianum).

To oczywiście nie wszystkie zioła fotouczulające, jakie istnieją. Co ciekawe, wiele z nich może mieć właściwości rozjaśniające skórę (np. bodziszek czy nagietek), jednak w połączeniu z działaniem promieni słonecznych mogą mieć one silne działanie fotouczulające i wywoływać efekt odwrotny do zamierzonego (powstawanie plam i przebarwień).

Czy rumianek jest fotouczulający i jak reagują inne codzienne napary?

Wokół codziennych herbat ziołowych narosło wiele wątpliwości. Oto jasne odpowiedzi na najczęstsze pytania:

Czy rumianek jest fotouczulający?

Tak, rumianek pospolity (Matricaria chamomilla) znajduje się na liście substancji wywołujących odczyny alergiczne w połączeniu ze słońcem. Choć słynie z właściwości łagodzących, stosowany jako okład lub pity w formie naparu tuż przed ekspozycją na promienie UV może u osób wrażliwych wywołać rumień.

Czy melisa jest fotouczulająca?

Nie, popularna melisa lekarska (Melissa officinalis) nie jest uznawana za roślinę fotouczulającą. Jej regularne picie w letnie wieczory jest w pełni bezpieczne dla naskórka i nie zwiększa ryzyka powstania przebarwień.

Czy mięta jest fotouczulajacą?

Nie, klasyczny napar z liści mięty pieprzowej (Mentha piperita) nie wykazuje działania fotouczulającego. Ostrożność należy zachować wyłącznie w przypadku skoncentrowanego olejku miętowego stosowanego bezpośrednio na skórę – jak większość olejków eterycznych, może on wywołać miejscowy mikroszok dla organizmu pod wpływem słońca.

Właściwości fotouczulające mogą mieć nie tylko Twoje suplementy czy zioła, które pijesz, ale również kosmetyki z ich wyciągami. Jakie jeszcze substancje w ich składach mogą wchodzić w reakcję z promieniami UV?

Pochodne kwasu salicylowego i inne kosmetyki fotouczulające – unikaj po nich słońca

Wśród substancji kosmetycznych, które mogą wywołać fotouczulenie lub ostre reakcje fototoksyczne, należy wymienić przede wszystkim:

• kwasy i ich pochodne: Głównie kwasy AHA (np. glikolowy, mlekowy) oraz BHA. W tej grupie znajdują się także amidowe oraz estrowe pochodne kwasu salicylowego, a także lipohydroksykwasy (LHA). Choć są one świetnym peelingiem dla cery tłustej, trądzikowej i z przebarwieniami, kuracje nimi bezpieczniej jest przełożyć na jesień,
• retinoidy: Retinol oraz kwas retinowy mocno uwrażliwiają naskórek na działanie słońca, co może skutkować podrażnieniami lub trudnymi do usunięcia plamami, Jedyną pochodną witaminy A, która nie wywołuje tak silnej reakcji, jest retinaldehyd.
• wyciągi roślinne i ekstrakty: Składniki, po których często nie spodziewamy się takiego działania. Latem uważaj na kremy i serum zawierające wyciągi z pietruszki, kopru, selera czy dzikiej marchwi. Jeśli pijesz zioła dla urody (np. bratka lub skrzyp), na czas intensywnego słońca zrób przerwę w kuracji,
• olejki eteryczne i substancje zapachowe: Poza fototoksycznym olejkiem bergamotkowym, reakcje mogą wywołać olejki z innych cytrusów, a także olejek cedrowy, różany, lawendowy, waniliowy, ylang-ylang oraz z drzewa sandałowego. Zrezygnuj z perfum i mocno perfumowanych kosmetyków bezpośrednio przed wyjściem na plażę,
• niektóre filtry chemiczne: Co ciekawe, fotouczulająco mogą zadziałać nawet… niektóre składniki kremów przeciwsłonecznych, np. Benzophenone-4. Jeśli Twoja skóra reaguje alergicznie, wybieraj bezpieczne filtry mineralne (fizyczne), które jedynie odbijają promienie UV, zamiast je absorbować.

Substancje fotouczulające w kosmetykach

Poznaj najczęstsze substancje fotouczulające, jakie spotkać możesz w składach kosmetyków. Oto lista najpopularniejszych. Należą do nich wspomniane już ekstrakty roślinne, substancje zapachowe oraz barwniki, konserwanty, a także bazy i rozpuszczalniki. Jeśli nie wiesz, skąd biorą się u Ciebie podrażnienia czy rumień po zastosowaniu danego kosmetyku, to może być rozwiązanie zagadki:

• substancje zapachowe – w tym koktajl zapachowy A (mieszanina 5 różnych związków zapachowych o stężeniu 1%, która jest składnikiem wielu perfum: absolut mchu dębowego, isoeugenol, geraniol, eugenol, alkohol cynamonowy), balsam peru oraz absolut lawendy. Uważaj szczególnie na wody perfumowane, perfumy i ekstrakty perfum w których stężenie olejków eterycznych wynosi od 20 do nawet 50%. 
• barwniki – w tym para-fenyleno-diaminy (PPD), para-touleno-diaminy (PTD), 2-nitro-para-fenyloendodiaminy (ONPPD). PPD to czarny pigment w ciemnych farbach do włosów. Wywołuje on bardzo silne fotouczulenie.
• konserwanty – szczególnie formaldehyd i jego wyzwalacze, a także triclosan, mertiolat, estry kwasu p-hydroksybenzoesowego czy etylenodiamina.
• bazy i rozpuszczalniki – lanolina, wosk pszczeli, mirystynian izopropylu, euceryna, alkohol izopropylenowy czy kalafonia.
• ekstrakty roślinne – w tym zioła fotouczulające i fototoksyczne: dziegieć, rumianek, arnika górska, nagietek, cykoria, chryzantema, furanokumaryna występująca m.in. w selerze, koprze czy pietruszce.

Czy istnieją witaminy fotouczulające?

Znasz już świetnie kosmetyki i zioła fotouczulające. A co z witaminami i lekami? Czy istnieją leki fotouczulające i witaminy, które w reakcji ze skórą dają objawy fotouczulenia? Na jakie suplementy diety uważać?

• Witamina A (Retinol i pochodne): To jedyne prawdziwe witaminy fotouczulające. Przyjmowane doustnie oraz stosowane zewnętrznie przyspieszają odnowę (złuszczanie się) naskórka, przez co skóra staje się bezbronna wobec promieniowania UV czy lasera. Z tego powodu należy je bezwzględnie odstawić przed planowanymi zabiegami kosmetycznymi oraz opalaniem;
• Witamina C (Kwas askorbinowy) – MIT!: Przez lata uważano, że inną „światłoczułą” witaminą jest witamina C – to jednak powszechny mit. Witamina C nie jest fotouczulająca. Pod wpływem światła w niestabilnej formie może po prostu tracić swoje cenne właściwości i strukturę, ale nie wywołuje alergii na słońce. W wyższych stężeniach może podrażniać wrażliwą skórę (niezależnie od pogody), czemu łatwo zapobiec, stosując wysoką ochronę przeciwsłoneczną.

Jeśli na Twojej skórze pojawia się reakcja fototoksyczna (nagłe i długotrwałe, ciężkie do wyleczenia zmiany skórne podobne do mocnego oparzenia), lepiej odstaw kosmetyk czy preparat ziołowy z problematycznym składnikiem. Leki, witaminy czy zioła fotouczulające możesz stosować, zabezpieczając wcześniej skórę kosmetykami z wysokim filtrem UV. Sprawdź nasze kosmetyki do opalania! Wybierz swój krem, najlepiej z SPF 30 lub 50 i ciesz się cennymi właściwościami naturalnych wyciągów roślinnych oraz ziół bez typowych dla fotouczulenia przykrych skutków ubocznych.

Zioła fotouczulające – jak stosować?

Zioła fotouczulające i fototoksyczne podczas stosowania wymagają przestrzegania kilku ważnych zasad, podobnych do tych, które towarzyszą zażywaniu leków.

Sięgając po zioła fotouczulające:

• trzymaj się dawek zalecanych przez producenta lub lekarza,
• nie eksponuj ciała na słońce,
• zrezygnuj z solarium i stosuj jednocześnie wysoką ochronę przeciwsłoneczną
•  nie mieszaj ze sobą bez konsultacji ze specjalistą wielu rodzajów ziół, ponieważ ich działanie może się wzajemnie zwalczać lub intensyfikować. Dodatkowo stosowanie niektórych ziół, takich jak np. dziurawiec, może osłabiać działanie środków antykoncepcyjnych.
• Jeśli planujesz zabiegi laserowe (w tym zamykanie naczynek, laser frakcyjny czy też depilację) lub peelingi chemiczne z użyciem kwasów, na 2-3 tygodnie przed terminem zabiegu odstaw całkowicie zioła fotouczulające. Połączenie ich ze światłem lasera może skutkować powstaniem trudnych do usunięcia przebarwień. Przed podjęciem zabiegu zawsze uprzedzaj lekarza lub kosmetologa o stosowanych ziołach lub lekach fotouczulających.

Witaminy, leki, kosmetyki i zioła światłouczulające – podsumowanie

Świadomość tego, jak poszczególne substancje reagują ze słońcem, to fundament bezpiecznego korzystania z uroków lata. Jeśli na Twojej skórze pojawia się reakcja fototoksyczna lub silne fotouczulenie (nagłe i długotrwałe, ciężkie do wyleczenia zmiany skórne podobne do mocnego oparzenia), lepiej od razu odstaw kosmetyk czy preparat ziołowy z problematycznym składnikiem.

Leki, witaminy czy zioła fotouczulające możesz bezpiecznie stosować, zabezpieczając wcześniej naskórek sprawdzonymi produktami ochronnymi. Sprawdź nasze kosmetyki do opalania! Wybierz swój krem, najlepiej z filtrem SPF 30 lub 50, i ciesz się cennymi właściwościami naturalnych wyciągów roślinnych oraz ziół bez typowych, przykrych skutków ubocznych.